Thuốc CVKS (NSAID): “Anh em nhà COX” và câu chuyện chống viêm
COX là ai?- COX là viết tắt của “cyclooxygenase” – một enzyme sản xuất prostaglandin (PG), “kẻ chủ mưu” gây đau, viêm và sốt. Nhưng đừng nhầm, COX cũng có 2 “anh em” với tính cách rất khác nhau:
- COX-1: “Anh cả chịu khó”, luôn bảo vệ niêm mạc dạ dày, hỗ trợ thận, giữ đông máu.
- COX-2: “Em út lắm chiêu”, xuất hiện ở nơi viêm, gây đau, sốt, sưng đỏ.
Vậy làm sao để trị viêm mà không “động” đến anh cả COX-1? Câu trả lời nằm ở thuốc CVKS!
Thuốc CVKS: Đại gia đình đông thành viên
Chống viêm không steroid cổ điển (Không chọn lọc: COX-1 + COX-2 đều bị “xử lý”)
Ưu: Giảm đau, hạ sốt, chống viêm toàn diện. Nhược: Dạ dày gào thét, thận “cáu bẳn”.
Ví dụ: Aspirin, ibuprofen, diclofenac. (Phenylbutazon bị “tuyển trừ” vì độc tính cao).Chống viêm không steroid chọn lọc COX-2 (Trị đúng “em út lắm chiêu”)
Ưu: Ít hại dạ dày, chống viêm mạnh. Nhược: Có thể “nịnh” COX-2 hơi quá, cần thận trọng ở người bệnh tim mạch. Ví dụ: Celecoxib, etoricoxib.Thuốc ức chế chọn lọc COX-1
Ưu: Không có… vì hại dạ dày quá nhiều. Loại này ít dùng riêng rẽ, chỉ nhắc đến để so sánh.So sánh nhanh, dễ nhớ:
Aspirin: “Siêu nhân đa nhiệm” – vừa chống viêm, giảm đau, hạ sốt, vừa chống đông máu (nhưng đừng cho trẻ em dưới 12 tuổi nhé!).
Ibuprofen: “Người bạn phổ thông” – đa năng, phù hợp trong nhiều trường hợp, nhưng cần “ăn no” trước khi gặp.
Paracetamol: “Nhân viên văn phòng hiền lành” – giảm đau, hạ sốt nhẹ nhàng, không chống viêm nhưng an toàn hơn.
Celecoxib: “Xạ thủ bắn tỉa” – nhắm thẳng COX-2, ít ảnh hưởng dạ dày.
Lưu ý nhỏ khi dùng thuốc Chống viêm không steroid
Hãy “ăn uống no đủ” trước khi gặp các bạn ấy để bảo vệ dạ dày. Nếu dạ dày đã “mít ướt” trước đó (loét, viêm), phải dùng thêm thuốc bảo vệ dạ dày. Dùng liều thấp nhất hiệu quả, thời gian ngắn nhất có thể.
